Откријте го Мариово

Почетокот на XX век владее клима за подобро општествено – политичка и револуционерна, потоа стопанска и културна работа.

Се создадени услови за зголемување на земјишниот и сточарскиот фонд и кај населението во Градешница. Co дребните ѕевгари и дрвените рала, вредните градевци ќе почнат да освојуваат нови обработливи површини, ледини кои дотогаш не биле обработуван. Житните култури, како што се пченица и јачмен, се сееле по рамничарските ниви, додека по ридските ниви се сеело р’ж и овес. Покрај речните корита на Градешка Река и Лешница се одгледувало градинарски култури, пченка, потоа ливади за прибирање на село за стоката и друго.

 

При крајот на XIX век и почетокот на XX век по нивите градевци почнале да градат колиби и трла, каде се чувале овците, козите, говедата и другиот добиток. Co арско ѓубре од стоката се ѓубрени нивите, при тоа се добивало поголеми жетвени приходи. Колибите и трлата како печурки никнувале во месностите Блаци, крај реката Лешница, Караџов Дол, Поројот, Стипта, Чавки, Бунарот , Козарникот, Бајчеви Круши, Ветрушка, Орничето и други.

По пасиштата одекнувале клопотарци, ѕвонци, лаежи на овчарски пси, довикување на овчарите. Според некои податоци, градевци имале 2047 хектари земја за испаша на стоката и 123 хектари ливади за сено за зимска исхрана на овците, козите и другата стока. Од рана пролет па до доцна есен житотот на градевци уште порељефно и ритмички се чувствувало по колибите и нивите отколку во селото. Речиси колку куќи што постоеле во селото, толку колиби и трла постоеле по нивните. Co други зборови, колибите со трлата станале како села од разбиен тип.

Поактивни сточарски семејства во првата половина на XIX век се сметаат: Дојошеви, Славеви, Марковци, Кралевци, Рушиткови, Биџови, Белејкови, Сиќиови, Гулеви, Мавреви, Босеови (Пунини и Маџарови се исти род со Босеови) Џанџурови, Баснарови, Ѓокови, Гуцеви, Гркови и други. Некои семејства имале од 100 до 300 грла овци и кози од 20 до 30 грла говеда и коњи. Се смета дека во Градешница во XX век (во почетокот на XX век) имало над 10 000 грла овци и кози, над 1000 грла крупен добиток. Речиси секое домаќинство во дворот на куќата чувало кокошки, свињи и други домашни животни. Секое домаќинство имало од 1 до 3-4 товарни грла добиток.

Во Градешница живееле семејството Налевци, кое имало две воденици, трговски дуќан, преку кој градевци се снабдуваат со разновидна индустриска стока, во планината Уруп имале бичкии за бичење на трупци, а ова семејство располагало и со други имоти. Индустриската стока за дуќанот се набавувала од Битола, Прилеп, Солун и други центри во Македонија. Стоката од Битола до Градешница се пренесувала со кираџиски коњи, познати како каравани.

За поголем стопански развој, одговарало домаќинствата да живеат здружено во поголема тајфа, бидејќи некои требало да ја обработуваат земјата, други да ја чуваат стоката на трлата итн. Најстариот маж во домаќинството важел како старешина на куќата. Тој давал распоред на секојдневната работа на членовите во семејството, тој ја чувал и касата со парите, тој купувал стока за домашните потреби, продавал од живата стока, вршел и други значајни работи за унапредување на домаќинството. Во почетокот на овој век некои домаќинства во Градешница броеле по 20 и повеќе членови. Делењето на браќата во семејствата како поцивилизирана и попрактична форма на живеење, се појавува во Градешница и во некои други мариовски села во периодот меѓу двете светски војни. Некои браќа и по разделбата на заедничко стекнатиот имот, пак меѓусебно си помагале при чување на стоката и обработката на земјата.

Според една публикувана статистика на бројот на населението по години во селата, кои гравитираат кон Битола, изгледа вака:

 

СЕЛА

БРОЈ НА ЖИТЕЛИ ПО ГОДИНИ

 

 

 

1900

1948

1953

1961

1971

1981

Градешница

1170

1013

1085

1019

770

688

Будимерци

618

530

520

521

396

188

Брник

220

365

228

215

122

30

Груниште

240

240

264

225

84

26

Зовиќ

420

338

356

388

317

151

Ивени

160

145

321

316

168

41

Маково

286

409

455

515

390

320

Орле

102

189

224

226

206

87

Рапеш

388

387

428

477

427

309

Старавина

500

666

741

657

405

227

 

Од напред изложените податоци, може да се констатира дека од десетте споменати села и евидентирани жители во нив, селото Градешница по бројот на жители е најголемо. Од 1900 до 1961 година ова село имало над 1000 жители. Од споменатата 1961 година во Градешница, поради миграцијата и емиграција, населението, како и во многу други македонски села, постојано се намалува.

Од селата кои се наоѓаат на десната страна на реката Црна, односно старо Мариово од Градешница само селото Витолиште е поголемо. Ова село во 1900 година броело 1225 жители, во 1948 – 1091, 1953 – 1343, 1961 – 1291, 1971 – 1110, 1981 – 664 жители. Значи бројот на населението и во ова село е во опаѓање. Во турско време, извесен период Витолиште било седиште на уќумат, односно седиште на Мариовска општина.

Не пропуштајте

Leave a Reply

Close Menu