Откријте го Мариово
Градешница вo народноослободителната борба

Развојот на Народноослободителното движење во селото Градешница и Мариово непосредно е поврзано со народноослободителното движење во Битола, Прилеп и пошироко во Македонија.

Во Градешница веднаш по нападот на полицискиот учесник од страна на партизаните во Прилеп се пренесе веста на 11 октомври 1941 година. Уште тогаш окупаторот се вознемири.

 

Во првата половина на месец декември 1942 година, Битолскиот партизански одред „Ј. Сандански” во јачина од околу 20 борци, од Леринско преку Кајмакчалан се префрлува на теренот во Мариово. Одредот една вечер преноќева во селото Будимерци, во куќите на Митре Недановски и Митре Петревски.

Според кажувањата на првоборецот Петре Новачевски, борците на Одредот мошне топло биле примени од двајцата селани. Домаќинките за борците за вечера спремиле мариовски зелници. Домаќините биле одушевени, кога дознале дека партизаните се борат за идеите на Гоце Делчев, Даме Груев, Ѓорче Петров и другите илинденци, особено за ослободување на мајка Македонија. Партизаните се интересирале кај домаќините, дали има многу војска и полиција во соседните села Старавина и Градешница.

Следното утро под завесата на мугрите, Одредот се упатува кон манастирот „Чебрен”. По пристигнувањето, борците се сместени во конаците на манастирот, според договорот на старешината – игуменот на манастирот Павле Поточки, командантот – Ѓоре Велковски – Коста и политичкиот секретар на одредот Ванло Прке – Сермен. Договорено е, по партиска линија, тука во манастирот да презимат одредите „Јане Сандански” и прилепскиот одред „Ѓорче Петров” Но, кај манастирот „Прилепец” кај Селачка Планина, одредот Ѓорче Петров на пат за Мариово е предаден и разбиен од бугарската окупаторска полиција. По една недела, во неизвесни околности и одредот „Јане Сандански” го напушта манастирот „Чебрен” и се префрла пак во Лавци, Брусник и други подпелистерски села. Веста за престојот на партизаните на мариовскиот терен се пренесува во Градешница и во другите мариовски села. За тоа дознаваат и воените и полициските окупаторски сили во Старавина, но за тоа не се превземени некои значајни истраги и потери. И кај окупаторот, стравот се повеќе се вовлекува во коските од „шумкарите” како што ги викаат партизаните. Во планинскиот венец Кожуф – Козјак – Кравица – Добро Поле – Ниџе во 1943 година почнуваат да крстарат Тиквешкиот партизански баталјон „Страшо Пинџур” и Битолскиот партизански баталјон „Стив Наумов”. На 11 март 1943 година и градот Битола осамнува блокиран.

Тоа трагично утро плач го исполнува еврејскиот кварт. Под силна полициска стража во 7 часот битолските Евреи засекогаш ги напуштаат своите родни домови. Од Битолската железничка станица со сточни вагони се транспортирани за Скопје, а оттаму, по неколку дена, се транспортирани во логорот на смртта – Треблинка во Полска.

Оваа кобна вест бргу се пренесува и низ битолските села, а меѓу кои е и Градешница. И градевци оваа вест ги здоболува до душа, зошто и од нив, меѓу битолските Евреи, има нивни пријатели од кои пазарувале. Ги нема повеќе Исак Албираха, Хаим Асаел, Моше Ергас и други трговци од кои и Васил Налев се снабдувал со стока за својот дуќан – бакалница во Градешница. Хитлеровата машинерија се уште работи со полна пареа.

Летото 1943 година на „Самата Бука” кај Кравица, партизаните го бесат шумарот Тодор (презимето неиндификувано) на служба во село Градешница. Тој катил – шумар, градевци ги казнува за секој товар огревно дрво.

Летото 1944 година вооруженото востание се повеќе се разгорува. Караорман, Пелистер, Ниџе, Плачковица, Козјак, Шара и други македонски планини се полни со партизани. Партизанските одреди прераснуваат во баталјони и други поголеми партизански единици. Тоа лето од Градешница прв во партизани заминува Стево Тапанџиовски. Бугарските окупатори неможејќи да ги уништат партизаните, се одмаздуваат над невиното цивилно македонско население. Бугарските војници во повеќе наврати ги пљачкосуваат селаните no колибите, а потоа ги претепуваат, наводно дека со леб ги снабдуваат „шумкарите” (партизаните). Авторот на овој макотрпен труд од бугарските војници исто така е претепан на својата колиба во месноста „Поројот”.

По одржувањето на Првото заседание на АСНОМ, на Илинден 1944 година, борците на Битолскиот партизански одред „Стив Наумов” од манастирот „Прохор Пчински”, преку Осоговските Планини, Плачковица и Вардар се префрлуваат на планината Кожуф, каде пристигнува и Вториот битолски баталјон, кој е во составот на Втората македонска бригада. По пристигнувањето на двата баталјона и други новодојдени борци од теренот, на 22 август 1944 година во с. Зборско под Кожув (Егејска Македонија) официјално е формирана Седмата македонска бригада, која е составена повеќето од борци од Битолско и Прилепско. На денот на формирањето, бригадата брои 320 борци и старешини, распоредени во три баталјони и придружни чети од минофрлачки и тешки митралези.

 

Постојат и извиднички вод, заштитен вод и одделение за снабдување и санитетско одделение.

Штабот на бригадата го сочинуваат: командант Васко Карангелевски, политички комесар Илија Илиевски, заменик командант Пецо Гудовски, заменик на политички комесар.

27

Васко Карангелевски

  

Пецо Божиновски – Кочо и началник на штабот Александар Велјановски.

Младински раководител во Бригадата е Бошко Станковски. Назначени се командант, политички комесари и нивни заменици и по баталјоните како и командант на придружните чети. Должноста баталјонски и четни санитет и болничар повеќе им се доверени на жените – партизанки.

Не пропуштајте

Leave a Reply

Close Menu