ТРАДИЦИОНАЛНОТО ВОСПИТУВАЊЕ НА ДЕЦАТА ВО МОРИОВО“

 

 

 

Породување

Породувањето се врши во простории во кои луѓето поретко навратуваат, како што се визби и земници како и во делот на куќата каде што лежат добиците.

За породувањето скоро секогаш се вика постара жена од селото на која “и е позната” таа работа Обично во секое село има по неколку жени кои се викаат на повеќе места во вакви случаи a се наречени “баби”. Понекогаш породувањето се врши само во присуство на свекрвата, ако е вешта во тој поглед, или во присуство на мајката од родилката, а почесто во присуство на двете.

Папочната врвца се прекинува со два камења кои претходно се измиваат. Co камења се прекинува, зашто се смета дека таквото прекинување е најхигиенско. He е редок случај папочната врвца да се пресекува со срп. По прекинувањето на папочната врвца истата се подврзува со “надавок”, т.е. со неколку влакна од човечка коса.

Откако ќе се уреди работата со папочната врвца, новороденчето се посипува со пепел за да се впијат наслагите од нечистотија, а главата му се “изгмечува” за да се отстранат деформациите од породувањето и се стегнува со шамија. После тоа се завиткува во некоја крпа и се остава така дваесетина минути. За тоа време се стоплува вода за капење. Водата треба да биде млака, a се проба со рака (дланката). Се измива во водата и тоа во дрвено корито, така што прво му се измива главата, па грбот, a после се легнува на грб за да му се измие предната страна. По завршеното капење се вади од коритото и тоа така што со двете раце се фаќа за главата. Едната рака притиска на челото а другата на тилот, се замавнува кон огинот со нозете а при тоа се испушта глас со собрани усни како за бакнување (вообичајно се бележи со “цмок”). Така се фаќа новороденчето кога се вади од коритото за да не му се издолжува главата, а вратот да не му останел кус т.е. со тежината на телото вратот се издолжувал. Така земено новороденчето, откако ќе се замавне на опишаниот начин се става во чисти пелени претходно приготвени и се повива. Co исклучок на најдолната пелена која е дебело платно, другите се волнени. Се завиткува целото тело на роденчето така што и рацете му се завиткани во пелените од како претходно се прибрани кон телото. При повивањето се внимава нозете добро да бидат испружени. Главата му се подбрадува со црна шамија која долу е опфатена од пелените. Новороденчето се подбрадува задолжително со црна шамија за родилката да не ја кренат “навии” (тоа е изгледа после пороѓајна психоза). Во случаите кога родилката настрадува од “навии” се врзува со алов (портокалов) конец за верушките за да и поминело.

Така искапено и повиено новороденчето лежи околу еден час, a потоа пак се расповива и се капи во солена вода. После тоа некои го посолуваат со сол по целото тело, некои не, а потоа се повива. Во солена вода се капе новороденчето за да не се потпарувало. Така ако некое дете добива ранички во превојте се мисли дека не била доволно солена водата кога се капело во опишаниот случај.

Повиено после капењето во солената вода ќе лежи околу два часа, а потоа пак се капи но овој пат во чиста вода со сапун. Од како ќе се искапи во чистата вода со сапун се повива и се остава да одмара(спие). Ако случајно по ова капење не заспие значи дека новороденчето го боли срце или нешто друго. За да помогне во тој случај, се зема малечко лажиче и еден страк борина. Борината се запалува, а лажичето се држе над пламенот за да се исчади. Во така исчаденото лажиче се намолзува млеко од мајката и му се тура во устата на новороденчето. Се верува дека, кога мајката не ја боли срце и половина по раѓањето, срце ќе го боли детето.

Ако се случи новороденчето да јави пена на устата са мисли дека му е ладно, па се натоплува крај огинот.

После породувањето т.е. после паѓањето на постилката родилката се става да лежи на слама врз која има само некое постилаче. Родилката се става да лежи на слама за да било малечкото “сенлија” (добро градено). Така лежи два ноќа.

По раѓањето на родилката и се дава да се напие чај, а покасно и се дава и леб, а може и сирење. Во овој поглед нема некои строги ограничувања и постепеност од лесна кон потешка храна. Давањето на јадење по породувањето зависи од приликите и од апетитот на родилката. Почнува да јаде се освен оние јадења што не смее да ги употребува додека е леунка На леунките, како што ќе биде покасно речено не им се дозволува да јадат лук, риба и кокошкино месо.

Некои обичаи што се одпесуваат на родилката во наредните денови и недели по раѓањсто.

– За нешто веќе е речено е сега ќе продолжиме со обичаите што почнуваат уште одма по раѓањето. Така кога ќе се стави родилката да лежи на сламата, до неа се става шутар (скршено грне или стомна) во кој има катран од борова смола, а во него секоја вечер се пушта жар од кој се зачадува, а родилката се потчадува секоја вечер се додека е леунка (шест недели). Исто така до постелата на леунката се ставаат и врзани гребни за домашно влачење на волна кои стојат додека трае леунството.

Откако ќе се уљуди детето во првиот ден се прави молитва. Тоа е мала молитва, за разлика од големата молитва со која што леунството завршува. За молитвата бабата зема едно крондире (земјен сад во вид на стомна) во кое има вода, а на устинката (отворот) има ставено босилок и оди кај попот. Попот го зема крондирето од бабата, ја тура водата во мисуре (посатка), го става крстот во водата, наронува од босилокот и почнува да пее. По завршената церемонија, водата пак се тура во крондирето и се донесува дома. Од таа вода родилката си ги натопува градите, а потоа секое утро, до шесте недели, од таа вода се тура по малку во водата кога се капи детето.

На третиот ден утрото од како ќе се измие малечкото ќе ја скорнат и родилката Ќе се искапе и ќе се пресоблече. Потоа ќе се собере сламата на која што лежела родилката и ќе се нареде во пет купчиња подеднакво оддалечени од центарот каде што се ставал стол на кој што седнува родилката држејќи го детето во рацете а до неа има ставено маша. Таа е наметната со гуна, а на главата и се става буле на кое има турено сол. Булето е месено уште на денот на раѓањето кое било потребно и за првото подојување за кое ќе се каже после кога ќе се зборува за исхраната на детето. Мајката седната е така што со лицето да биде завртена кон изгревот на Сонцето. Купчињата со слама ќе ги запалат, a мајката во тоа време му дава на малечкото да цица Горењето на сламата се применувало како заштита од болести како за малечкото така и за мајката.

Потоа мајката станува носејќи го малечкото и машата и излегува надвор. На вратата има ставено секира и леѓен за вода, а кога мајката излегува низ вратата бабата вели: “Преку сечиво помина не се пресече, преку вода помина не се удави”. Кога ќе излезе во дворот мајката ќе се фати за родовито дрво и ќе погледне во Сонцето, а потоа се враќа дома каде што легнува во чиста постела.

До шесте недели родилката се вика леунка и за тоа време има доста ограничувања во секојдневниот живот. Така за тоа време таа не јаде на “саниата” (софрата) заедно со останатите членови во фамилијата, ами сама. Навечер штом зајде сонцето не би требало да излегува надвор, а ако сепак има потреба да излезе тогаш ја придружува некој член од фамилијата, или ако тоа не е можно, ја зема со себе машата и се наметнува со гуна а до детето остава метла за да не било доенчето само. Во времето кога заоѓа Сонцето леунката мора да седи до детето и тоа било да е дома или в поле на работа После заоѓање на Сонцето пак може да продолжи да работи. Тоа се правело да не и “заѓало” (прекратувало) млекото.

Додека е леунка може да работи се со исклучок на ткаењето и влачењето кои не смее да ги работи. Но, прворотката за адет скоро сите работи ги заработува Така ќе појде некаде каде што сноваат, да заснова, каде што ткаат да заткае, и сл.

Што се однесува за исхраната речено е дека јаде се со исклучок на лук, риба и кокошкино месо. Овие ограничувања се поштуваат за да не дојдело до падавица (епилепсија) како кај доенчето така и кај мајката.

Во однос на хигиената карактеристично е тоа што за шесте недели т.е. додека е леунка се капе и преоблекува три или пет пати, само така што во тој ден кога се капе не се преоблекува, а ми се преоблекува дури другиот ден.

Додека е леунка не смее да спие заедно со мажот, ами одделено само со доенчето, а полови односи се дозволени по шесте недели и тоа откако ќе си направе родилката молитва.

Како што се гледа скоро сите ограничувања или обреди се прават заради заштита од болести. За таа цел т.е. за претпазување од болести се праве и следното. Уште во првите денови по раѓањето се земаат жарје (неизгаснет јаглен) и се толчат заедно со лук и тоа со тилието од теслата во бакарна тепсија. Од смесата што се добива се става во бело крпче и се врзува за десната плетенка на родилката и на повојот на доенчето.

Леунството трае до навршувањето на шест недели по раѓањето, a тоа се прекратува со правењето на голема молитва. Ако веднаш т.е. во почетокот на седмата недела не се направи молитва, тогаш леунството се смета дека се уште трае така да тоа може да трае дури и до девет недели.

На денот на големата молитва утрото се дотурува водата од крондирето што беше турена при малата молитва и се искапува доенчето. Потоа се повива во нови пелени, а старите ги ставаат на зелено дрво. Леунката исто така се преоблекува во нови алишта Доенчето го зема бабата, а мајката оди по неа до црквата. Таму доенчето го зема мајката и застанува пред вратата. Излегува попот и го става петравилот на главата и почнува да пее. Потоа доенчето го зема попот, го внесува во црквата и го доближува до иконите да ги бакнува Ако е машко доенчето се внесува и во олтарот, а ако е девојче не се внесува. Потоа попот го остава доенчето на “престолот” од каде си го зема мајката Кога ќе си тргнат од црквата не си одат право дома, амо прво одат во друга куќа и тоа кај мажова роднина или ако мажот нема тука роднини, кај некои пријатели, но се бира неповторена куќа т.е. во таа куќа да нема преомажено или преоженето. Кога ќе дојдат во неповторената куќа, на вратата ги пречекува домаќинката која претура низ повојот на детето три пати вода и брашно. Кога ќе влезат внатре во куќата, доенчето го оставаат да лежи, а тие ручаат. После ручекот си тргнуваат за дома, a домаќинката на детето му дава пара, леб и кромид. Сето тоа се прави за да имала мајката млеко.

По враќањето во својот дом мајката ги зема садевите за вода и оди по вода од чешмата, a пo враќањето од чешмата, го расповива доенчето и го повива во старите пелени.

Потоа мајката ги исперува постелнините во кои лежела како леунка. Вечерта си ја облекува истата кошула во која се породила и за прв пат по раѓањето легнува заедно со мажот.

  • - - - 
Прочитајте повеќе: Туристички атракции во Мариово...
  • - - -